Wageningen Universiteit en Researchcentrum
Researchblog: Is fraude in de wetenschap te voorkomen?
16 sep 2011
Onderdeel: Food and Biobased Research
Vorige week werd de Nederlandse onderzoekswereld opgeschrikt door een
serieus geval van fraude. De data die gebruikt waren in psychologisch
onderzoek bleken gefingeerd te zijn. Mijn stelling is dat het
wijdverspreide gebruik van de computer verleidt tot âcreatief
onderzoekâ, maar dat het ook kan bijdragen aan het voorkomen van
fraude. Sterker nog, goede inzet van digitale media kan de kwaliteit
van onderzoek verbeteren.
De neiging om onderzoeksdata op te poetsen of zelfs te verzinnen
ontstaat vooral door de grote druk op wetenschappers om steeds weer met
nieuwe en opvallende resultaten te komen. Opvallen in de
wetenschappelijke wereld, maar ook in de maatschappij, is tegenwoordig
een voorwaarde voor het krijgen van waardering en financiering. Het
effect van het onderzoek wordt daardoor belangrijker dan de methode.
Tegelijkertijd is de computer doorgedrongen tot in de haarvaten van de
onderzoekspraktijk. Dit kon vooral gebeuren doordat de computer snelle
analyse van data mogelijk maakte. Het is heel eenvoudig geworden om wat
statistiek los te laten op een set meetpunten, daar mooie grafieken bij
te maken en verbanden te vinden. Tools als Excel, Matlab en SPSS zijn
niet voor niets zo populair. De computer wordt dus vooral ingezet als
getallenkraker. Het probleem is nu dat de beschrijvende kant van
onderzoek daardoor ondergesneeuwd is geraakt. Bovendien wordt het
proces van dataverzameling onzichtbaar voor anderen. Onderzoeksdata
worden opgeslagen in losse bestanden, verspreid over verschillende
systemen. Als de gegevens al te achterhalen zijn, gaat het vaak om
getallen in tabellen, zonder uitleg over de gebruikte parameters,
methoden, materialen, enzovoorts. Een zorgvuldige en samenhangende
beschrijving van de complete set van waarnemingen, zoals in het
traditionele labjournaal, ontbreekt.
Door recente ontwikkelingen binnen de informatica wordt het mogelijk
het beschrijvende element van goed onderzoek terug te halen. Daarbij
moeten we onderscheid maken tussen (1) het maken van zorgvuldige
notities, op zoân manier dat anderen de data in principe kunnen
interpreteren en gebruiken â eigenlijk gewoon goede onderzoekspraktijk
â, en (2) het toegankelijk maken van de data, desnoods onder
beperkingen. Het onderscheid is belangrijk, omdat het één vaak
gebruikt wordt als argument om het ander te laten. De praktijk laat
namelijk zien dat onderzoekers nogal wat weerstand hebben tegen het
maken van goed geannoteerde en vindbare datasets. âDat kost me veel te
veel tijdâ, âanderen gaan er met mijn data vandoorâ, âhet experiment
was misluktâ, âmijn data zijn onbruikbaar voor anderenâ, âniemand doet
hetâ, etc.
Nieuwe computerapplicaties kunnen deze bezwaren echter voor een groot
deel wegnemen. Ze helpen bij het beschrijven van de data, de samenhang
en de herkomst. Ze zijn juist geschikt om in een vroeg stadium claims
op data en resultaten vast te leggen en bekend te maken. Het wordt
mogelijk om het materiaal waarop publicaties gebaseerd zijn te traceren
en te verifiëren. Hiermee komen essentiële principes van
wetenschappelijk onderzoek weer naar boven, namelijk toetsbaarheid en
reproduceerbaarheid. Gewone publicaties geven die mogelijkheid
onvoldoende. Onderzoeksinstellingen investeren veel in mooie en dure
projectmanagementtools. Nu nog de stap maken naar het koesteren en
benutten van de onderzoeksdata zelf: de eigenlijke schatkist.
Is hiermee fraude te voorkomen? Nee, uiteindelijk zijn er natuurlijk
altijd wegen te vinden om gegevens te verdraaien. Wel kan men de
neiging ertoe verminderen door zorgvuldige beschrijvingen van
onderzoeksmateriaal te eisen en die in principe toegankelijk te maken.
Bovendien neemt hiermee de kwaliteit van het onderzoek toe en wordt
samenwerking bevorderd!
Jan Top
Senior onderzoeker Wageningen UR Food & Biobased Research en hoogleraar
Kennismanagement Agrifood aan de Vrije Universiteit Amsterdam.
Deze blog is onderdeel van de wekelijkse researchblog van Wageningen UR
en verscheen op 16 september. Bekijk ze allemaal en reageer.
Â
Contact
Jan Top
jan.top@wur.nl
Visitekaartje
Lees meer over 'intelligent systems'