Gemeente Ede

dinsdag, 13 september 2011

Herdenking bij monument aan de Parkweg

Vrijdag 16 september om 11.15 uur is de herdenking van het bombardement uit 1944 rondom de Parkweg in Ede-Zuid. Bij dit bombardement, het begin van de operatie Market Garden, kwamen 69 inwoners van Ede om het leven. Om 11.25 uur, het tijdstip waarop de eerste bommen vielen, gaan kinderen van scholen uit Ede-Zuid bloemen leggen bij het monument.

Op donderdag 17 september 2009 is aan de Parkweg in Ede een monument onthuld voor de slachtoffers van de bombardementen van zondag 17 september 1944. Elk jaar in september zal er bij dat monument een herdenking plaatsvinden. Drie scholen uit de wijk hebben het monument geadopteerd. Dit zijn de Zuiderpoort, de Oranje Nassau school en de Koepelschool. Bij toerbeurt zullen deze scholen een jaar lang zorg dragen voor het monument. De overdracht gebeurt tijdens de herdenking.

Herdenking

Dit jaar is de herdenking op vrijdag 16 september. De ceremonie wordt gehouden van 11.15 uur tot 11.45 uur. Het zal een eenvoudige plechtigheid zijn.
Het programma is als volgt:

* 11.15 uur - Welkom en inleiding

* 11.20 uur - Kort woord door een wethouder van de gemeente Ede, één minuut stilte, gevolgd door het Wilhelmus

* 11.30 uur - Overdracht monument van Oranje Nassau school naar Koepelschool

* 11.40 uur - Muziek

* 11.45 uur - Einde plechtigheid

Na de plechtigheid is er voor de genodigden en belangstellenden gelegenheid bloemen te leggen bij het monument.

Deze herdenking is voorbereid door de drie betrokken scholen in samenwerking met de gemeente Ede en het Edese Comité 1944-1945. De muziek wordt verzorgd door Wim Warnar, lid van de Pegasus Pipes and Drums en door De Harmonie Ede.

Tijdens de plechtigheid zal het verkeer over de Parkweg tijdelijk worden omgeleid.

Liberation Route

In april is de omgeving van het monument uitgebreid met een nieuw element: een Luistersteen. Deze steen (een zwerfkei) maakt deel uit van de in 2008 gestarte Liberation Route. Op diverse punten worden met grote stenen de plaatsen gemarkeerd waar in de periode 1944 - 1945 (de bevrijding) bijzondere gebeurtenissen hebben plaatsgevonden. Zoals het bombardement van 17 september 1944 op Ede. De steen heet luistersteen, omdat het mogelijk is via de mobiele telefoon of MP-3 speler ter plaatse te luisteren naar het verhaal dat de steen te vertellen heeft. Daarvoor heeft iedere steen een eigen uniek telefoonnummer dat op de steen staat aangegeven.

Informatie bombardementen september 1944

Op 17 september 1944 begon de grootste luchtlandingsoperatie uit de wereldgeschiedenis. In het gebied van Eindhoven via Nijmegen naar Arnhem kwamen uiteindelijk meer dan 30.000 geallieerde militairen per parachute of met zweefvliegtuigen aan de grond. Deze grootscheepse aanval kreeg de naam Operatie Market Garden. In deze omgeving ook wel de Slag om Arnhem genoemd. De uitkomst is bekend. De operatie bleek een brug te ver. Na tien dagen strijd moest het restant van de Britse luchtlandingsdivisie bij Arnhem worden teruggetrokken. Slechts 2000 van de 10.000 Britten die geland waren wisten het inmiddels bevrijde Nijmegen te bereiken.

Voorafgaand aan de slag voerden geallieerde bommenwerpers aanvallen uit op Duitse doelen in de omgeving van Arnhem, Oosterbeek, Wolfheze, Wageningen, Deelen en Ede. Precisiebombardementen waren in die tijd nauwelijks mogelijk. Ook de bewolking speelde de bommenwerpers parten. Hierdoor kwam een groot deel van de afgeworpen bommen in Ede zelf terecht. De eerste bombardementen, in de ochtend uitgevoerd door 12 Amerikaanse B-17 bommenwerpers, troffen vooral Ede Zuid. Er kwamen 35 inwoners om het leven. 's Middags probeerden 71 Britse, Franse en Nederlandse B-25 Mitchell en A-20 Boston bommenwerpers het opnieuw. Dit keer trekt het bombardement een spoor van leed en vernieling van zuid naar noord door het dorp. Uiteindelijk blijken 34 Edese inwoners deze aanval niet te hebben overleefd, wat het totaal aantal slachtoffers op 69 brengt. De Duitse troepen in de Edese kazernes verliezen 25 doden en 60 gewonden.

Direct na de eerste bombardementen wordt de Zuiderpoort aan de Kerkweg als verzamelplaats voor de dodelijke slachtoffers ingericht. De gewonden worden overgebracht naar de School met de Bijbel (nu Oranje Nassau school) aan de Muldersweg (nu Anton Mauvestraat). Later wordt de Reehorst als noodhospitaal ingericht. Ook naar het Johanniter ziekenhuis in Bennekom en naar het officiële Edese ziekenhuis (het Julianaziekenhuis) worden gewonden overgebracht. Het ziekenhuis heeft echter te weinig capaciteit. Het eigen gebouw is door de Duitsers gevorderd, het ziekenhuis bevindt zich daarom in 1944 tijdelijk in een pand aan de Bergstraat. In de loop van de dag worden de doden overgebracht naar de Openbare Lagere School aan het Maandereind. Voor de gewonden wordt een nieuw ziekenhuis ingericht in Hotel Buitenzorg aan de Amsterdamseweg. Ook in de huishoudschool aan de Brouwerstraat worden gewonden verzorgd. De Koepelschool aan de Maanderbuurtweg wordt in gebruik genomen om daklozen onder te brengen.