Rijksoverheid
Datum 20 september 2010
Geachte voorzitter,
Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid Van Gerven (SP)
over sponsoring patientenorganisaties (19 augustus 2010).
Hoogachtend,
de Minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport,
dr. A. Klink
Antwoorden op kamervragen van het Kamerlid Van Gerven over sponsoring
patiëntenorganisaties.
(19 augustus 2010)
Vragen van het lid Van Gerven (SP) aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport over sponsoring patiëntenorganisaties. (Ingezonden 19 augustus 2010)
1
Wat vindt u van de uitkomsten van het onderzoek van Health Action International
(HAI) waaruit blijkt dat veel patiëntenorganisaties die met de Europese
geneesmiddelenautoriteit (EMA) om de tafel zitten (zwaar) gesubsidieerd worden
door de farmaceutische industrie, en dat nog niet de helft van deze organisaties
voldoet aan de richtlijnen die al in 2005 door de EMA zijn opgesteld? 1), 2)
1
Health Action International (HAI) is één van de organisaties die deelnemen aan
het overleg bij EMA. Ik vind het een goede zaak dat HAI vanuit die hoedanigheid
kritisch kijkt naar het naleven van de door EMA opgestelde criteria (Criteria to be
fulfilled by Patients' and Consumers' Organisations involved in EMA Activities)
inzake deelname aan EMA activiteiten. Het rapport maakt echter niet duidelijk
waarom alleen onderzoek is gedaan naar het criterium transparantie over
sponsoring. Dat is slechts één van de zeven criteria waaraan patiëntenorganisaties
moeten voldoen. Overigens ben ik een voorstander van transparantie over
(financiële) relaties tussen partijen. In die zin betreur ik het dat in casu niet alle
patiëntenorganisaties de afgesproken transparantie hebben betracht.
2
Deelt u de mening dat belangenverstrengeling hierdoor zeker niet kan worden
uitgesloten, en dat dit dus zeer ongewenst is?
2
Met u ben ik van mening dat wij voortdurend alert moeten zijn op
belangenverstrengeling. Momenteel zijn er de volgende waarborgen.
Ten eerste dienen patiëntenorganisaties die een subsidie van het CIBG (Fonds
PGO) ontvangen, er voor zorg te dragen dat het bestuur van de organisatie
onafhankelijk is en dat de onafhankelijke uitvoering van de gesubsidieerde
activiteiten aantoonbaar is. Dit laatste betekent dat de organisatie in geval van
sponsoring zorgvuldig dient na te gaan of de onafhankelijkheid niet in gevaar
komt en er zonodig waarborgen worden getroffen om hiervoor te zorgen. Dit is
een uitwerking van artikel 5 lid 2 van de Subsidieregeling PGO. Bij de beoordeling
van de verantwoordingsstukken in verband met de vaststelling van de
instellingssubsidies wordt door de medewerkers van het CIBG (Fonds PGO)
bekeken of de subsidiebepalingen door de pgo,organisaties zijn nageleefd. Daarbij
vindt ook een toets plaats op bovengenoemd artikel. Daarnaast worden door een
externe accountant jaarlijks 25 a 30 organisaties grondig doorgelicht
(steekproefsgewijze controle). Ook de onafhankelijkheid van de organisatie is
daarbij onderwerp van onderzoek.
Ten tweede zijn sinds 2005 de gedragsregels inzake sponsoring van
patiëntenorganisaties van kracht via de zelfreguleringsinstantie stichting Code
Geneesmiddelenreclame (CGR). Patiëntenorganisaties zijn niet bij de CGR
aangesloten maar de Nederlandse farmaceutische industrie wel. Deze
gedragsregels geven de eisen aan waaraan sponsoring moet voldoen. Tevens
bevatten deze gedragsregels eisen over de transparantie. In Nederland publiceren
farmaceutische bedrijven jaarlijks op hun websites de sponsoring van
patiëntenorganisaties.
Ten derde kent ook de Nederlandse Consumenten, en Patiëntenfederatie (NPCF)
een 'Gedragscode Fondsenwerving voor patiëntenorganisaties'.
3
Bent u het eens met de aanbevelingen van HAI aan de EMA, ondermeer om ervoor
te zorgen dat alle informatie hierover op de website van de EMA komt, en om
organisaties die niet voldoen aan de criteria van overleg uit te sluiten? Zo ja, hoe
gaat u zich inzetten dat dit ook uitgevoerd wordt?
3
Ik ben een voorstander van transparantie over de (financiële) banden van partijen
in de zorg met de farmaceutische industrie. Ik zal de EMA dan ook aanraden om
de aanbevelingen van HAI ter harte te nemen.
4
Is het waar dat de IAPO, een internationaal samenwerkingsverband om van
patiëntenorganisaties, die in 2008 voor 89 procent werd gesponsord, ook bij het
College Beoordeling Geneesmiddelen (CBG) aan tafel zit? 1)
4
Op de website van het CBG staat aangegeven welke patiënten, en
consumentenorganisaties vertegenwoordigd zijn in het overleg met het CBG. Ook
de IAPO (International Alliance of Patients Organisations) is daarin
vertegenwoordigd. Ik vind het een goede zaak dat het CBG het initiatief heeft
genomen om het geluid vanuit de patiënten nadrukkelijker naar voren te laten
komen. Uiteindelijk zijn patiënten degenen die gebruik maken van
geneesmiddelen en die vanuit die positie zinvolle inbreng kunnen leveren.
5
Met welke organisaties overlegt het CBG nog meer, en in hoeverre worden deze
organisaties gesponsord door de farmaceutische industrie (bedrag en
percentage)?
5
Op de website van het CBG staat een overzicht van de patiënten, en
consumentenorganisaties waarmee het CBG overlegt. Dit overzicht heb ik als
bijlage toegevoegd. (bijlage 1). Tevens heb ik een aparte bijlage toegevoegd met
de door u gevraagde informatie over de mate van sponsoring van de betreffende
patiënten, en consumentenorganisaties door de farmaceutische industrie (bijlage
2). Deze gegevens heb ik via het CIBG (Fonds PGO) opgevraagd.
6
Bent u van mening dat de aanbevelingen van HAI aan de EMA ook moeten gelden
voor het CBG? Zo ja, hoe gaat u hiervoor zorgen?
6
Het CBG heeft inmiddels kennis genomen van het rapport van HAI en gaat na
welke van de aanbevelingen in de Nederlandse situatie toepasbaar en effectief
zijn. Het CBG past zonodig de huidige werkwijze aan.
De aanbevelingen van HAI zijn overigens niet één op één toepasbaar in de
Nederlandse situatie. Bij mijn antwoord op vraag 2 heb ik al duidelijk gemaakt dat
in de Nederlandse situatie meerdere gedragscodes van toepassing zijn op (het
sponsoren van) patiëntenorganisaties.
7
Wat vindt u van het gegeven uit het Trouwonderzoek van 2007 dat de industrie
vooral financiële ondersteuning biedt aan patiëntenverenigingen voor
aandoeningen waarbij patiënten veel en lang geneesmiddelen moeten slikken in
markten met felle concurrentie? 3)
7
Ik vind het op zich een goede zaak dat er contact is tussen de farmaceutische
bedrijven en patiëntenorganisaties in situaties waarin patiënten regelmatig en/of
veel geneesmiddelen moeten gebruiken. Deze ondernemingen kunnen informatie
krijgen over de inpassing van het geneesmiddelengebruik in het dagelijks leven
van patiënten, om zodoende het product of de informatie daaromtrent te kunnen
verbeteren. Het is niet bezwaarlijk dat patiëntenorganisaties daarbij een bijdrage
ontvangen van een farmaceutische onderneming. Het zou wel bezwaarlijk zijn als
dit leidt tot beïnvloeding ten aanzien van medicijngebruik, maar daartoe
functioneren de eerder genoemde waarborgen, zie mijn antwoord op vraag 2. Het
ligt mijns inziens wel minder voor de hand dat er samenwerkingsrelaties zijn
tussen patiëntenorganisaties en farmaceutische bedrijven in het geval die
patiëntengroepen niet of nauwelijks geneesmiddelen gebruiken.
Inderdaad is de farmaceutische markt een competitieve markt met felle
concurrentie. Dit betekent ook dat farmaceutische bedrijven elkaar in de gaten
houden of zij voldoen aan de gedragsregels van de stichting Code
Geneesmiddelenreclame (CGR).
8
Kunt u een overzicht geven van de mate van sponsoring (door wie en hoeveel)
van alle patiëntenorganisaties in Nederland? Zo nee, bent u bereid een dergelijk
overzicht op te stellen?
8
Via de websites van farmaceutische bedrijven is na te gaan welke
patiëntenorganisaties door farmaceutische bedrijven worden gesponsord.
Daarnaast is via de jaarlijkse verantwoording bij het CIBG (Fonds PGO) zichtbaar
in hoeverre patiëntenorganisaties sponsorgelden hebben ontvangen. Een compleet
overzicht kan ik u echter niet verstrekken. Er zijn namelijk patiëntenorganisaties
die sponsorgelden van andere bedrijven/bedrijfstakken ontvangen en er zijn
patiëntenorganisaties of gezondheidsfondsen die geen subsidie van mijn ministerie
of het CIBG (Fonds PGO) ontvangen. Van die organisaties beschik ik niet over de
door u gevraagde informatie.
Tenslotte worden in het kader van de Monitor Patiënten, en
gehandicaptenorganisaties in Nederland gegevens verzameld over de financiering
van patiëntenorganisaties. Daaruit blijkt slechts een beperkt deel van de middelen
van deze organisaties afkomstig uit sponsoring. Verreweg de belangrijkste
financieringsbronnen zijn subsidies en contributies en donaties. De monitor is
openbaar en te vinden op www.PGO,support.nl.
9
Voldoen alle patiëntenorganisaties inmiddels aan de gedragsregels sponsoring
patiëntenorganisaties?
9
De regels in artikel 5 lid 2 van de Subsidieregeling PGO gelden voor alle
patiëntenorganisaties die een subsidie ontvangen van het CIBG (Fonds PGO). Ik
heb bij vraag 8 aangegeven hoe de naleving hiervan is geborgd.
10
Vindt u deze gedragsregels voldoende, bijvoorbeeld gezien het feit dat ze geen
enkele limiet stellen aan het percentage van het jaarlijkse budget dat uit
sponsorgelden mag bestaan?
10
Ik acht de regels die zijn opgenomen in de Subsidieregeling PGO en de
gedragsregels inzake sponsoring van patiëntenorganisaties via de stichting Code
Geneesmiddelenreclame (CGR) voldoende. Mede gelet op de controle op de
naleving hiervan. Ik waardeer het dat patiëntenorganisaties zelf ook een
gedragscode hebben opgesteld (Gedragscode Fondsenwerving NPCF) .
11
Deelt u de mening dat patiëntenorganisaties geheel onafhankelijk moeten kunnen
opereren? Zo ja, bent u bereid naar een meer adequate financiering te zoeken,
bijvoorbeeld via een klein percentage van de premiegelden?
11
Ja, ik deel de mening dat patiënten onafhankelijk van de industrie moeten kunnen
opereren. De huidige financiering van patiëntenorganisaties acht ik adequaat. Tot
2008 ging er jaarlijks ca. ¤ 30 miljoen aan subsidies naar de pgo,organisaties.
Vanwege het belang dat de toenmalige staatssecretaris en ik destijds hechtten
aan de pgo,organisaties hebben wij vanaf 2008 jaarlijks structureel ¤ 10 miljoen
extra uitgetrokken (TK 29214. nr. 24). Dit bedrag is bij het herzien van de
subsidieregeling in stand gebleven. Van dit bedrag gaat overigens circa driekwart
naar de instellingssubsidies en wordt een kwart besteed aan projectsubsidies.
Binnenkort start ik met de evaluatie van de subsidieregeling PGO. Een volgend
kabinet zal zich op basis van de uitkomsten van deze evaluatie alsmede de visie
op de topstructuur van de koepels en de platforms (TK 29214. nr. 48) moeten
beraden op de toekomstige financiering.
1) Trouw, 17 augustus 2010
2) HAI, Patient & Consumer Organisations at the European Medicines Agency
3) Trouw, 24 oktober 2007, ZonMw, evaluatie Reclamebesluit geneesmiddelen,
juli 2008