SP Noord-Holland
Op 7 maart tellen stemmen dubbel
Tiny Kox Op 7 maart telt je stem dubbel. Rechtstreeks bepaal je er de
samenstelling van Provinciale Staten mee, indirect de samenstelling
van de Eerste Kamer. De eerste Kamer is de helft van de
Staten-Generaal, het nationale parlement. Elke wet behoeft goedkeuring
van de Eerste Kamer. Een stem op 7 maart telt dus niet alleen
provinciaal maar ook nationaal mee. Daarom tien vragen aan
SP-lijsttrekker en fractievoorzitter Tiny Kox over de Eerste Kamer
Hoe verhoudt de Eerste Kamer zich tot de Tweede Kamer, en tot de
regering?
De Staten-Generaal bestaat uit twee Kamers: de Tweede Kamer, met 150
leden, en de Eerste Kamer, met 75 leden. De leden van de Tweede Kamer
worden rechtstreeks door de bevolking gekozen, de leden van de Eerste
Kamer "getrapt", door de leden van Provinciale Staten, die op hun
beurt weer rechtstreeks door de burgers gekozen worden. Beide Kamers
horen de regering te controleren, maar het is in Nederland vooral de
Tweede Kamer die de directe controle doet. De Eerste Kamer beoordeelt
meer op afstand de prestaties van de regering. Voor beide Kamers geldt
dat een regering of een minister alleen kan aanblijven als hij er het
vertrouwen geniet. Aanname van een motie van wantrouwen, door de
Tweede of de Eerste Kamer, leidt dan ook tot aftreden van de minister
of de regering.
Controleert de Eerste Kamer de regering echt?
Beide Kamers hebben het recht om de regering te ondervragen, maar de
Eerste Kamer maakt tot nu toe zelden gebruik van haar
interpellatiebevoegdheid. Net als Tweede Kamerleden kunnen Eerste
Kamerleden schriftelijke vragen stellen aan de regering. Maar dat
gebeurt bij ons veel minder. Beide Kamers hebben het recht om een
parlementaire enquête in te stellen maar de Eerste Kamer heeft dat tot
nu toe nooit gedaan. Maar wat niet is, kan nog komen. Bij voorbeeld
over de Nederlandse betrokkenheid bij recente oorlogen. In de Eerste
Kamer voeren we elk jaar een aantal beleidsdebatten met de regering.
Dat gebeurt dan naar aanleiding van de begrotingsvoorstellen. In die
debatten kun je het regeringsbeleid diepgaand onder de loep nemen en
waar nodig bekritiseren. Dat hebben we dan ook volop gedaan.
Maakt de Eerste Kamer ook wetten?
Beide Kamers zijn medewetgever, met de regering. Als de regering een
wetsvoorstel heeft, moet dat eerst door de Tweede Kamer goedgekeurd
worden maar daarna ook door de Eerste Kamer, om een echte wet te
worden. Dat geldt ook voor de begroting. De Tweede Kamer heeft wel
meer mogelijkheden: ze heeft het recht om wijzigingen in door de
regering gepresenteerde wetsvoorstellen aan te brengen. De Eerste
Kamer heeft dat recht niet. Wij kunnen een wetsvoorstel alleen in zijn
geheel goed- of afkeuren. Leden van de Tweede Kamer kunnen ook zelf
een wetsvoorstel maken, in de Eerste Kamer hebben we dat recht niet.
De Eerste Kamer kan dus wel wetten tegenhouden maar ze niet zelf
maken. De 19deeeuwse minister Donker Curtius zei het zo: "De Eerste
Kamer is er niet om het goede te stichten maar om het kwade te
voorkomen".
Stelt de Eerste Kamer echt iets voor?
De Tweede Kamer is zonder twijfel een stuk belangrijker. Maar in
vergelijking met "eerste kamers" in andere landen, heeft de
Nederlandse Eerste Kamer veel macht. Zo kunnen de meeste andere Eerste
Kamers wetten wel een tijdje tegenhouden maar niet blijvend. Maar de
Nederlandse Eerste Kamer heeft altijd het laatste woord als het om
wetgeving gaat. In sommige gevallen, namelijk bij wijziging van de
Grondwet, is zelfs een tweederde meerderheid van de Eerste Kamer
nodig. Toen D66-minister Thom de Graaf die meerderheid in de Eerste
Kamer niet kreeg voor zijn voorstel de benoeming van de burgemeester
te veranderen, kostte hem dat de politieke kop en bleef het
kabinet-Balkenende ternauwernood overeind. Dat waren spannende dagen
aan onze kant van het Binnenhof, ook om de samenwerking van ons met
PvdA en GroenLinks op dit punt onder alle druk van buitenaf, met name
van Wouter Bos, overeind te houden. Toen de Eerste Kamer zich verzette
tegen de gedwongen splitsing van de energiebedrijven, kon de regering
uiteindelijk niks anders dan inbinden. Dat was wel mooi, omdat de SP
in de Tweede Kamer nog alleen had gestaan. En de omstreden zorgwetten
werden pas door de Eerste Kamer aangenomen toen minister Hoogervorst
bij ons concessies had gedaan die hij nog aan de Tweede Kamer
geweigerd had. Maar helaas heeft de Eerste Kamer ook veel te veel
wetten om politieke redenen goedgekeurd die we uit kwaliteitsoogpunt
hadden moeten afkeuren, zoals de uitbreiding van de
identificatieplicht of de ondoordachte verlaging van de
vennootschapsbelasting, daags voor de verkiezingen van 22 november.
Mijn ervaring leert me dus dat de Eerste Kamer precies zo machtig of
slap is als ze zelf wil zijn.
Wat voor politiek bedrijf is de Eerste Kamer?
Lidmaatschap van de Tweede Kamer is een fulltime functie, er wordt
altijd wel ergens over vergaderd. Vooral dinsdag, woensdag en
donderdag is het in de Tweede Kamer een drukte van belang. Eerste
Kamerleden doen het Kamerwerk naast hun andere werk. Op dit moment
telt de Eerste Kamer veel professoren, advocaten, mensen uit de
gezondheidszorg en de belastingwereld. Ook zitten er nogal wat mensen
die eerder elders politiek actief waren, in een regering, in de Tweede
Kamer, als gedeputeerde in een provincie of als burgemeester. De
Eerste Kamer vergadert elke dinsdag, en soms ook maandag. Sommige
Kamerleden hebben het drukker omdat ze namens de Kamer ook in
internationale assemblees zitten. Ikzelf bijvoorbeeld zit voor de SP
in de assemblees van de Raad van Europa en de NAVO.
Waarom hebben we eigenlijk twéé Kamers?
Een tweekamerstelsel is niet ongebruikelijk in democratische landen.
In grote landen is de Eerste Kamer vaak een vertegenwoordiging van
landsdelen, zoals de Duitse Bondsraad of de Amerikaanse Senaat. Onze
Eerste Kamer wordt wel gekozen door de leden van Provinciale Staten
maar heeft geen verdere band met de provincies. Oorspronkelijk - in de
19de eeuw - was de door de Koning benoemde Eerste Kamer bedoeld als
bolwerk tegen de waan van de dag, die zou kunnen heersen in gekozen
Tweede Kamer. Later werd het verstandig gevonden naast de "politieke"
Tweede Kamer ook nog een "reflectieve" Eerste Kamer te hebben, om
overhaaste wetgeving te blokkeren en een extra zekerheidscheck te
hebben op rechtmatigheid, doelmatigheid en effectiviteit.
Kunnen we ook zónder Eerste Kamer?
Natuurlijk. Heel wat landen hebben een eenkamerstelsel, vooral
kleinere landen, zoals Denemarken, Noorwegen, Zweden, Finland en
IJsland. Dat is dus eigenlijk ook onze maat. Als voordeel van een
tweekamerstelsel wordt vaak genoemd dat er een extra
kwaliteitscontrole op de wetgeving is; als voordeel van het
eenkamerstelsel geldt echter dat wetgeving doorzichtiger en vooral ook
sneller verloopt en de verkiezing van de kamerleden rechtstreeks
gebeurt, zonder ingewikkelde omwegen. Voorstanders van een
tweekamerstelsel vinden dat de nadelen van een tweekamerstelsel niet
opwegen tegen het voordeel dat een wetsvoorstel twee keer gewogen
wordt, door twee verschillend gekozen Kamers, vooraleer het een wet
wordt en de burgers gaat binden. Tegenstanders van het
tweekamerstelsel voeren daar weer tegenaan dat daarmee de Tweede Kamer
teveel ruimte krijgt om rammelende wetten aan te nemen, met de
gedachte dat als er echt iets niet deugt, er altijd nog de Eerste
Kamer is, die nee kan zeggen. Zij vinden dat de Tweede Kamer zelf
garant zou moeten staan voor de kwaliteit van de door haar aangenomen
wetsvoorstellen. Dat gaat ook een stuk sneller. Nu komt het voor dat
pas weken of soms maanden nadat de Tweede Kamer een wetsvoorstel heeft
goedgekeurd, de Eerste Kamer ja of nee tegen dat voorstel zegt. Niet
vreemd overigens, als je wilt dat de Eerste Kamer zijn werk, een extra
controle, goed doet. Er zijn parlementen, bijvoorbeeld in Noorwegen,
waar een deel van de (enige) Kamer zich vanaf het begin juist
concentreert op de kwaliteit van de wetgeving, terwijl de rest zich
buigt over de politieke wenselijkheid ervan.
Wat vindt de SP?
Wij zijn voor een zo helder mogelijk parlementair stelsel - en daarom
voor een eenkamerstelsel. Over het algemeen worden de Scandinavische
democratieën als de meest ontwikkelde van de wereld beschouwd. En laat
die nu allemaal een eenkamerstelsel hebben! Omdat de inrichting van
ons parlementaire stelsel echter is vastgelegd in de Grondwet, kan
zo'n eenkamerstelsel er alleen komen als in beide Kamers tenminste
tweederde van de leden daar voor is. Omdat de meeste politieke
partijen juist vóór handhaving van het tweekamerstelsel zijn, zullen
we het daar vooralsnog mee moeten doen. En dan moeten we er zo goed
mogelijk gebruik van maken. Dat is niet erg, er zijn wel meer zaken
die wij liever anders ingericht zagen, maar waarmee we toch goed uit
de voeten kunnen. Maar we zullen onze voorstellen voor bestuurlijke
vernieuwing op dit punt blijven doen, tot ook bij andere partijen het
licht doorbreekt.
Hoe ziet de toekomst eruit?
Zoals gezegd: de meeste partijen willen het tweekamerstelsel
handhaven. Maar alle partijen erkennen dat er een nieuw, gezamenlijk
probleem aan het groeien is. Dat is de regelgeving uit Brussel, van de
Europese Unie. Steeds meer Nederlandse wetten vinden hun oorsprong in
Brusselse regelgeving, volgens sommige onderzoekers al meer dan de
helft van alle wetten. Als de Europese Unie een Richtlijn uitvaardigt,
moet die in alle EU-lidstaten in nationale wetgeving worden
vastgelegd. Daardoor wordt het steeds belangrijker dat het parlement
zich in een veel vroegtijdiger stadium bezighoudt met wat er in
Brussel bedacht wordt, om er nog invloed op te kunnen uitoefenen.
Omdat de Eerste Kamer als het om Europese regelgeving gaat, dezelfde
positie inneemt dan de Tweede Kamer, zien we de laatste jaren dat de
Eerste Kamer steeds meer aandacht geeft aan de Europese dimensie van
de wetgeving. Sinds enige tijd bestaat er ook een gemengde commissie
van Tweede en Eerste Kamerleden, die vroegtijdig probeert na te gaan
of plannen van de Europese Unie wel passen bij de opvattingen die we
hier hebben over waarmee Brussel zich wel en niet hoort te bemoeien.
"Verdachte" voorstellen worden door de gemengde commissie naar de
vakcommissies van de Eerste en Tweede Kamer gestuurd, met het verzoek
er eens goed naar te kijken. Sluitend is dat systeem echter nog lang
niet, dat kan ik als lid van die gemengde commissie zeggen. We gaan
binnenkort evalueren en, hoop ik, voorstellen doen hoe het een stuk
beter kan. Dat zou ook tot een veranderende taak voor de Eerste Kamer
kunnen leiden.
Waarom is de uitslag van de provincieverkiezingen dit keer zo
belangrijk voor de Eerste Kamer?
Nu nog is het CDA de grootste fractie in de Eerste Kamer, gevolgd door
PvdA en VVD. Balkenende-3 kon in de Eerste Kamer op een meerderheid
van verwante senatoren rekenen. Of Balkenende-4 ook zo'n meerderheid
in de Eerste Kamer krijgt, hangt af van de uitslag van de provinciale
verkiezingen. Als die zo is dat er op voorhand géén meerderheid in de
nieuwe Eerste Kamer is, zal de nieuwe regering altijd op basis van
argumenten een meerderheid in de Eerste Kamer moeten zien te krijgen.
Dat maakt de politieke rol van de Eerste Kamer een stuk groter en
daarmee is ook duidelijk hoe belangrijk het is dat de SP ook in de
Eerste Kamer de grootste oppositiefractie wordt. Vandaar dat ik erg
instem met de oproep van Jan Marijnissen: maak met je stem op 7 maart
de SP groter in de eigen provincie én sterker in de Eerste Kamer.
* Wat doet de Eerste Kamer?
* Conceptlijst Eerste Kamer
* Alles over de verkiezingen
Aftellog: Nog 7 dagen
* Klaas Gunster: Het gaat nu echt kriebelen!
* Louise Smits: nog negen dagen
* Fred Gersteling: tekort aan woningen
* Peter de Pagter: Een inspirerende dag
* Dennis Schuitemaker: beslist de moeite waard
* Anna de Groot: je weet maar nooit!
* Hans Mandjes: het zal zeker weer druk worden!