Radboud Universiteit Nijmegen
Onderzoek onder Provinciale Statenleden en provinciale ambtenaren:
Oostelijke en zuidelijke provincies komen door bestuurlijke conflicten
nauwelijks aan beleid toe
Onlangs beval de commissie Kok nog een `randstadbestuur' aan, boven
gemeenten en provincies, om de bestuurlijke problemen van die regio
het hoofd te kunnen bieden. Uit nieuw Nijmeegs onderzoek blijkt echter
dat de bestuurlijke problemen buiten de randstad minstens even groot
en soms zelfs groter zijn. Belangentegenstellingen zorgen er met name
in de oostelijke en zuidelijke provincies voor dat daar nauwelijks
provinciaal beleid tot stand kan komen. Dat blijkt uit een onderzoek
van bestuurskundigen van de Radboud Universiteit Nijmegen.
Belangentegenstellingen tussen de provincie, het Rijk, zogenaamde
WGR-plusregio's en belangengroepen zorgen er met name in de oostelijke
en zuidelijke provincies voor dat daar nauwelijks provinciaal beleid
tot stand kan komen. In de oostelijke en zuidelijke provincies worden
dergelijke conflicten door de helft van de provinciale statenleden en
provinciale topambtenaren als zeer belemmerend voor de totstandkoming
van beleid gezien, in de westelijke provincies door 20 procent, en in
het noorden slechts door 13 procent. Dat is één van de opvallende
conclusies van een enquête onder 289 provinciale politici en
topambtenaren. Het onderzoek werd verricht door Maarten Dijk, Willem
Dittrich en Gersom Smit, alle drie masterstudenten Bestuurskunde aan
de Radboud Universiteit Nijmegen, onder supervisie van hoogleraar
Bestuurskunde prof. dr. Michiel S. de Vries (Institute for Management
Research). Het onderzoek is een herhaling van een zelfde onderzoek dat
vier jaar geleden werd verricht.
Wegen, werk, wonen - en armoede
Uit dit onderzoek blijkt ook dat de problemen in de noordelijke,
oostelijke en zuidelijke provincies anders, maar zeker niet minder
groot zijn dan in de randstad. Over het geheel genomen zijn de meest
urgente provinciale problemen voor provincies de infrastructuur,
verkeer en vervoer en werkgelegenheid. Maar er zijn duidelijke
verschillen. Zo worden in de noordelijke drie provincies armoede en
economische ontwikkeling veelvuldig als urgente problemen genoemd, en
in het westen de bereikbaarheid en huisvestingsproblematiek.
Effectiviteit van beleid
Vergeleken met vier jaar geleden blijken de provinciebestuurders
tevredener te zijn over het door de provincies gevoerde beleid, maar
ook bescheidener over de bestuurlijke vormgeving waarin de provincies
functioneren en de toekomst van de provincie. De tevredenheid betreft
de urgentie van beleidsproblemen, het oordeel over de effectiviteit
van het gevoerde beleid door de provincies, en de provinciale
autonomie op die beleidsterreinen waar provincies belangrijk zijn.
Provinciale beleidsproblemen worden, vergeleken met vier jaar geleden,
door steeds minder provinciale politici en ambtenaren als urgent
bestempeld.
Behalve in Zeeland en Overijssel is de tevredenheid over de
effectiviteit van het beleid van de afgelopen jaren, toegenomen. Het
gemiddelde rapportcijfer over 14 beleidsterreinen steeg van een
duidelijke onvoldoende (4,9) vier jaar geleden naar een minimale
voldoende (5,6) nu. Uitermate tevreden zijn de ondervraagden over de
autonomie op de beleidsterreinen waar zij verantwoordelijk voor zijn.
Ten slotte bestaat bij iets meer dan de helft van provinciale politici
onvrede over de afname van het aantal Statenleden (na de verkiezingen
van maart 2007 zullen alle Provinciale Staten maximaal 55 leden
tellen; in totaal daalt het aantal Statenleden van 760 naar 654).
Alleen in de westelijke provincies is daar een duidelijke meerderheid
voor te vinden (58 procent). Het overgrote deel van de provinciale
ambtenaren (meer dan 80 procent) is juist wel goed te spreken over de
afname van het aantal Provinciale Statenleden.
Toekomst van de provincie
De toenemende bescheidenheid in het provinciale bestuur uit zich in
een afnemend aantal provinciale politici dat voorziet dat de twaalf
provincies over twintig jaar nog zullen bestaan. Nu is dat nog 26
procent tegen 30 procent vier jaar geleden. Vooral in de oostelijke
provincies is men hier sceptisch over (20 procent van de ondervraagden
aldaar ziet de twaalf provincies over twintig jaar nog bestaan) tegen
gemiddeld 30 procent in de andere provincies. Anno 2007 denkt 63
procent van provinciale politici dat de landsdelen op termijn de
provincies zullen vervangen. Voorts denkt een ruime meerderheid van 59
procent dat dit een goede ontwikkeling is. Opvallend is dat het
grootste aantal voorstanders te vinden is in Friesland. Daar zijn de
meeste provinciale politici overtuigd van de voordelen van een
ontwikkeling naar landsdelen (82 procent).
Ook wil slechts een kleine minderheid van de ondervraagden grotere
bevoegdheden voor de provincie op beleidsterreinen die nu primair aan
gemeenten en Rijk zijn voorbehouden. Het gaat daarbij om
beleidsterreinen als gezondheidszorg (16 procent van de ondervraagden
wil op dat terrein meer bevoegdheden), werkgelegenheidsbeleid (19
procent), welzijn (12 procent), minderhedenproblematiek (8 procent),
onderwijs (7 procent), immigratiebeleid (3 procent) en
armoedebestrijding (3 procent).
Overige conclusies
Het onderzoek van de Nijmeegse bestuurskundigen levert nog meer
interessante conclusies op: zo blijkt de meerderheid van de
provinciale bestuurders in een andere provincie te zijn geboren dan
waar ze werken en is de helft van de provinciale politici en
ambtenaren op zoek naar een andere baan. Ook identificeren zij zich
meer met de gemeente waarin zij wonen en met Nederland dan met de
provincie waarin zij wonen en die zij vertegenwoordigen. Het volledige
onderzoek met tabellen is te downloaden via de link hiernaast.