Opinie 07: 'Overheid moet meer investeren in kennis over biodiversiteit als
we willen voldoen aan Natura2000'
De Europese Unie is druk bezig met het invoeren van Natura2000: een
Europees netwerk van beschermde natuurgebieden dat ervoor moet zorgen
dat de biodiversiteit gehandhaafd blijft. In Nederland is recentelijk
een lijst opgesteld met 111 potentiële Natura2000-gebieden, waaronder
het IJsselmeer, de Veluwe en de Waddenzee. Han Olff, hoogleraar
ecologie aan de Rijksuniversiteit Groningen, is een groot voorstander
van Natura2000, maar plaatst wel belangrijke kanttekeningen bij het
programma.
'Natura2000 moet ervoor zorgen dat er vanaf 2010 geen soorten meer
uitsterven in Europa en de biodiversiteit niet verder afneemt,' legt
Olff uit. Daarom moet elk EU-land een lijst maken met kenmerkende
soorten en hun leefgebieden, waarvoor dat land internationale
verantwoordelijkheid heeft. 'Voor Nederland zijn dat qua soorten
bijvoorbeeld de grutto en de lepelaar. Maar het kan ook gaan om een
klein kevertje of slakje.' Deze zeldzame soorten en leefgebieden
moeten vervolgens - via nationale regelgeving en lokale maatregelen -
in stand gehouden worden.
Boeren
Sommige boeren die vlakbij een Natura2000-gebied wonen, vrezen dat ze
veel last krijgen van - op dit moment nog onbekende - extra
regelgeving. Olff: 'Ik denk dat dit wel mee gaat vallen. Natuurbeheer
is in Nederland al redelijk goed geregeld. Natura2000 is hier eerder
een ondersteuning van het bestaande beleid dan een radicale
verandering. Landen als Italië, Frankrijk en Spanje, waar men relatief
weinig doet aan natuurbeheer, moeten een veel grotere omslag maken.'
Niet-zeldzame soorten
Toch plaatst Olff kanttekeningen bij Natura2000. 'Er wordt een grote
nadruk gelegd op concreet resultaat: het behouden van zeldzame
soorten. Maar daardoor bestaat de kans dat de niet-zeldzame vergeten
worden en verdwijnen.' Terwijl interactie tussen soorten - zeldzaam en
niet-zeldzaam - essentieel is voor de kwaliteit van een ecosysteem.
'Het risico is ook dat natuurbeheer te statisch wordt: men wil teveel
de status quo handhaven. Maar de ecologie leert ons dat de natuur
altijd aan het veranderen is.'
Economische exploitatie
Ook heeft het weinig zin je best te doen om zeldzame soorten te
behouden als je ondertussen Natura2000-gebieden intensief economisch
exploiteert. 'Zo worden in het Waddengebied de mosselbanken - die de
dragende pilaren zijn onder de biodiversiteit van het gebied - nog
steeds weggevist.' De regelgeving met betrekking tot natuurbehoud
wordt vaak niet serieus genomen als het ten koste gaat van de
economie. 'Te vaak willen we de kool en de geit sparen, met als
eindresultaat dat beide het onderspit delven'
Andere landen
Volgens Olff moeten we naast Natura2000 ook meer initiatieven
ontplooien om andere landen te assisteren met het behoud van soorten
en habitats. 'We kunnen internationaal heel veel betekenen op dat
gebied, vooral omdat de biodiversiteit in sommige tropische streken
zoveel groter is dan hier, en tropische landen kennis en hulp nodig
hebben bij hun natuurbescherming. Ons natuurbeleid is nog teveel
gericht op alleen Nederland. Maar vanuit het oogpunt van
biodiversiteit is de intrinsieke waarde van een soort uit Nederland
niet groter dan die van een uit Afrika.'
Klimaatverandering
We weten volgens Olff nog erg weinig over het verlies van
biodiversiteit als gevolg van de huidige klimaatverandering. 'NWO
heeft ambitieuze plannen voor een nieuweonderzoeksstrategie, met als
één van de hoofdthema's 'Duurzame Aarde', waarin dat onderzocht gaat
worden. De financiering hiervan is nog niet rond: van de nieuwe
regering wordt daarom een grote bijdrage gevraagd.' Zonder dit
onderzoek zou het wel eens lastig kunnen worden te voldoen aan
Natura2000. 'De overheid moet meer investeren in kennis. We moeten
niet alleen de uitstoot van CO2 verminderen, maar we moeten ook weten
hoe we de nu optredende negatieve effecten van klimaatverandering
kunnen compenseren. Anders zullen veel soorten al uitgestorven zijn
voordat we onze emissies onder controle hebben.'
Curriculum Vitae
Han Olff (1962) studeerde in 1988 af als bioloog aan de
Rijksuniversiteit Groningen. In 1992 promoveerde hij aan diezelfde
universiteit in de ecologie. Vervolgens was hij bij de Universiteit
Wageningen werkzaam als onderzoeker. In 2002 werd hij aangesteld als
hoogleraar in de 'Community and Conservation Ecology' aan de RUG, waar
hij onderzoek doet aan biodiversiteit en natuurbeheer, zowel in
Nederland als in de tropen. /EvL
Informatie
prof.dr. Han Olff, tel. (050)363 2214 (werk) , e-mail: h.olff@rug.nl
website: www.rug.nl/biol/cocon
Rijksuniversiteit Groningen