Tweede brief ministers Donner en Verdonk brand detentiecentrum
Schiphol
1 november 2005
In de brief van de minister van Justitie van 27 oktober 2005
(Kamerstukken II 2005-2006, 24587, nr. 136) moest u helaas de
rampzalige brand worden gemeld die in de nacht van 26 op 27 oktober
plaatsvond in het detentiecentrum Schiphol-Oost. Diezelfde avond stond
uw Kamer stil bij de verschrikking van de brand. Daar werd ingegaan op
de zorg voor de overlevenden en de vragen die in het onderzoek naar de
brand aan de orde zouden moeten komen. In vervolg op de brief van 27
oktober willen wij u bij deze nader informeren over de stand van zaken
met betrekking tot beide onderwerpen. Achtereenvolgens gaan wij in op
de zorg voor de nabestaanden en overlevenden en op de onderzoeken naar
de achtergronden van de brand, die inmiddels zijn gestart.
Zorg voor betrokkenen
nabestaanden
Zoals u in voornoemde brief is bericht, zijn bij de brand elf
gedetineerde personen om het leven gekomen. Van tien van hen is
inmiddels de identiteit vastgesteld. Ten aanzien van de elfde persoon
vindt nog nader onderzoek plaats. Twee personen waren van Surinaamse
afkomst, twee uit de Oekraïne en twee van Turkse afkomst. De overige
vier personen waren afkomstig uit respectievelijk Libië,
Dominicaanse Republiek, Bulgarije en Georgië. Vanuit de Immigratie- en
Naturalisatiedienst IND is de diplomatieke vertegenwoordiging van
bovengenoemde landen in Nederland op de hoogte gebracht. Door een team
van IND- en DJI-medewerkers is contact gezocht met de betrokken
families. Op 31 oktober jl. was inmiddels met zes families persoonlijk
gesproken. Een zevende en achtste familie zijn getraceerd, waarmee
contact wordt gezocht.
De Minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie heeft besloten om
aan nabestaanden van de overledenen in de eerste en tweede graad
desgewenst een visum voor de duur van één maand te verlenen voor
overkomst naar Nederland. Familieleden in de eerste graad die naar
Nederland willen reizen met het oog op hun overleden familielid,
zullen van de zijde van Justitie de kosten voor een ticket van de
vliegreis naar en van Nederland worden vergoed. Dit geldt ook voor de
verblijfskosten alsmede voor de leges van het visum. In het geval van
familieleden in de tweede graad wordt alvorens hierover te beslissen
overleg gevoerd tussen de Nederlandse vertegenwoordiging in het land
van herkomst en directie Vreemdelingenbeleid van het Ministerie van
Justitie.
Daarnaast is de Koninklijke marechaussee geïnstrueerd om nabestaanden,
zo deze bij een grensdoorlaatpost worden aangehouden en niet over een
geldig visum blijken te beschikken, niet zonder meer de toegang tot
Nederland te weigeren. In die gevallen zal contact worden opgenomen
met de IND teneinde een zogeheten territoriaal beperkt visum toe te
kennen voor de duur van vijftien dagen, onder de gebruikelijke
voorwaarden. Voor beide visa is het zogeheten middelen-vereiste niet
van toepassing.
Zodra de lichamen van de overledenen na het onderzoek van de
technische recherche en het identificatieteam zijn vrijgegeven door
het Openbaar Ministerie, wordt aan de nabestaanden de mogelijkheid
geboden hun dierbaren te bezoeken in het mortuarium. Aldaar zal
gepaste opvang worden geboden en zullen de lichamen van de
slachtoffers aan de familie worden overgedragen. Het staat de familie
vervolgens vrij om te beslissen of de teraardebestelling of crematie
in het land van herkomst zal plaatsvinden, dan wel in Nederland. Waar
mogelijk zal zowel in Nederland als in het land van herkomst nazorg
worden geboden. In die gevallen dat de familie van de overledene
financieel niet in staat is de kosten van de begrafenis of crematie te
dragen, zullen deze worden vergoed op een met een daartoe afgesloten
verzekering vergelijkbare wijze.
Mocht ten aanzien van een slachtoffer de familie uiteindelijk niet
kunnen worden bereikt, dan zal een begrafenis van staatswege worden
verzorgd.
Overige slachtoffers
Ten tijde van de brand verbleven in het totaal 268 personen op
Schiphol-Oost, op een beschikbare capaciteit van 350. Deze zijn na de
brand overgebracht naar het detentiecentrum Zeist (130 personen), het
detentiecentrum Rotterdam locatie Merwehaven (96 personen) en het
bureau van de Koninklijke marechaussee (8 personen). Op Schiphol-Oost
zijn thans nog slechts 18 personen gedetineerd. Het betreft
drugskoeriers voor wie bijzondere voorzieningen nodig zijn. Zij zijn
ondergebracht in een ander gebouw elders op het terrein. Ten slotte
zijn 5 personen nog voortvluchtig.
Aan de personen die zijn overgeplaatst naar andere detentiecentra
wordt - evenals aan de overige betrokkenen - maximale zorg en
begeleiding geboden. Direct na aankomst in de inrichting op donderdag
27 oktober heeft een afzonderlijke intake plaatsgevonden door zowel
een medewerker van de medische dienst als door de
terugkeerfunctionaris. Op basis van deze intake heeft waar aangewezen
verwijzing plaatsgevonden naar de inrichtingsarts, dan wel een
psycholoog of psychiater. Hiertoe waren de medische dossiers van
betrokkenen direct vanuit Schiphol overgebracht en waren extra
psychologen in de inrichtingen beschikbaar.
In het detentiecentrum Zeist zijn vier personen op aangeven van de
inrichtingsarts met het oog op hun gezondheidstoestand tijdelijk in
een observatiecel geplaatst. Berichten in de media als zou het gaan om
plaatsing in isoleercellen zijn onjuist. Alle andere personen zijn in
reguliere verblijfsruimten ondergebracht.
Bij binnenkomst is aan ieder van de personen afkomstig van Schiphol
een telefoonkaart overhandigd opdat zij direct contact konden opnemen
met familieleden of hun advocaat. Het dagprogramma is tot in de avond
verlengd om (extra) bezoek mogelijk te maken. Binnen één dag zijn alle
persoonlijke bezittingen overgebracht.
Binnen de inrichtingen worden de gedetineerden afkomstig uit Schiphol
zo veel mogelijk in elkaars nabijheid geplaatst met het oog op de
verwerking van de traumatische gebeurtenissen. Er vinden zowel
individuele als groepsgesprekken plaats, waarbij de geestelijke
verzorgers een belangrijke rol vervullen. Daarnaast zijn in de
locaties waar de personen uit Schiphol nu verblijven, gezamenlijke
bijeenkomsten gehouden onder leiding van de geestelijke verzorgers.
Wat betreft de personen die op het moment van de brand in het
detentiecentrum Schiphol-Oost in vreemdelingenbewaring verbleven,
heeft de minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie besloten de
gedwongen uitzettingen op te schorten in afwachting van de uitkomsten
van het onderzoek van de technische recherche.
Personen die hebben aangegeven vrijwillig te willen vertrekken, worden
daartoe in staat gesteld, mits het onderzoek hierdoor niet wordt
belemmerd.
Dit laatste is eveneens van toepassing voor drugskoeriers die ten
tijde van de brand in het detentiecentrum waren gedetineerd, wanneer
deze conform het geldende beleid worden heengezonden. Indien het
onderzoek dat vereist, dienen zij daarvoor beschikbaar te blijven.
betrokken personeelsleden
Zoals aangegeven in de brief van de minister van Justitie van 27
oktober waren ten tijde van het uitbreken van de brand negen personen
in dienst van Justitie aanwezig, te weten zeven medewerkers van de
Dienst Justitiële Inrichtingen en twee medewerkers van een particulier
beveiligingsbedrijf. Gemiddeld hadden deze medewerkers twee jaar
ervaring als detentietoezichthouder. Alle medewerkers hadden de
relevante basisopleiding voltooid. Acht personen hadden een volledige
bedrijfshulpverlening-opleiding voltooid. Naast deze medewerkers waren
ook vier leden van de Koninklijke marechaussee aanwezig.
Kort nadat de brand onder controle was, waren de eerste hulpverleners
van de geestelijke gezondheidszorg ter plekke om ondersteuning te
verlenen aan het aanwezige personeel. Bij de aanvang van alle volgende
diensten in het detentiecentrum zijn de medewerkers zowel individueel
als gezamenlijk voorbereid. Tijdens en na afloop van de dienst zijn
zij ook opgevangen. Hiertoe werden extra functiebegeleiders ingezet.
Naast een Gz-psycholoog en de coördinator opvang en nazorg van het
ministerie van Justitie, waren ook geestelijk verzorgers aanwezig. Ook
de medewerkers van de hulpverlenings-diensten zijn vanuit de eigen
organisatie opgevangen.
Ten slotte is vanuit alle andere locaties in Nederland waar
vreemdelingen-bewaring ten uitvoer wordt gelegd, collegiale steun
verleend.
Het ligt in het voornemen om nog deze week een herdenkingsbijeenkomst
te doen plaats vinden.
Onderzoek
Op donderdag 27 oktober heeft de Onderzoeksraad voor veiligheid bekend
gemaakt dat zij op diezelfde dag een onderzoek is gestart naar de
brand in het detentiecentrum. Op vrijdag 28 oktober heeft de raad een
eerste bijeenkomst georganiseerd met de meeste bij dit onderzoek
betrokken partijen.
Betrokken partijen zijn:
* de Inspectie Openbare Orde en Veiligheid,
* de VROM-inspectie regio Noord-West,
* de Arbeidsinspectie
* de Inspectie voor de Gezondheidszorg en
* de Inspectie voor de Sanctietoepassing,
alsmede
* de gemeente Haarlemmermeer,
* het Openbaar Ministerie,
* de Rijksrecherche,
* de Koninklijke marechaussee en
* de Dienst Justitiële Inrichtingen.
De vanuit uw Kamer naar voren gebrachte vraagpunten in het debat over
de brand op 27 oktober jl. zijn tijdens deze bijeenkomst bij de
Onderzoeksraad ingebracht. Op korte termijn vindt een tweede overleg
plaats.
Bovengenoemde inspecties zijn gevraagd een bijdrage te leveren aan de
formulering van de onderzoeksvragen alsmede de concrete uitvoering van
het onderzoek. Het is de verantwoordelijkheid van de Onderzoeksraad om
de aard en omvang van het onderzoek vast te stellen. De wetgeving
inzake de Onderzoeksraad voor veiligheid bepaalt dat gestreefd dient
te worden naar afronding van het onderzoek binnen een jaar.
Naast het onderzoek van de Onderzoeksraad voor veiligheid verricht de
technische recherche onderzoek in opdracht van het Openbaar
Ministerie, zoals de standaardprocedure is bij grote branden. De
Onderzoeksraad zal waar mogelijk gebruik maken van de bevindingen uit
dit onderzoek.
Voor alle onder DJI ressorterende inrichtingen wordt de stand van
zaken geïnventariseerd inzake gebruiksvergunningen, calamiteiten- en
ontruimings-plannen, branddetectie en blusmiddelen,
bedrijfshulpverlening en de inzet van het personeel gedurende de
nacht. Zonodig zullen op basis van deze inventarisatie aanscherpingen
van het brandveiligheidsbeleid plaatsvinden.
Daarnaast is DJI op 28 oktober met een inventarisatie begonnen onder
alle inrichtingen met een vergelijkbaar bouwconcept om na te gaan of
er een noodzaak is de maatregelen, voorzieningen en instructies met
betrekking tot de brandveiligheid aan te scherpen of aan te vullen.
Tegelijkertijd is daarbij de opdracht gegeven om per direct een
verscherpt toezicht te laten plaatsvinden ten aanzien van de
brandveiligheid.
Zodra mogelijk zult u over deze inventarisaties nader worden
geïnformeerd.
Met het oog op het onderzoek van de Onderzoeksraad worden momenteel
door de Dienst Justitiële Inrichtingen alle relevante documenten
verzameld die betrekking hebben op de bouwkundige, de organisatorische
en de personele veiligheid van het detentiecentrum Schiphol-Oost.
Overigens hechten wij eraan te benadrukken dat de bouwkundige en
installatietechnische aanbevelingen die door het Nibra in december
2002 werden gedaan, naar aanleiding van het onderzoek naar de brand op
30 november van dat jaar, alle zijn opgevolgd. Deze zijn gecontroleerd
en geakkordeerd door de brandweer van de gemeente Haarlemmermeer,
waarna een gebruikersvergunning is afgegeven. De gemeente
Haarlemmermeer heeft hierover op 28 oktober 2005 een uitgebreid
feitenoverzicht gepubliceerd.
De Commissie van Toezicht van de toenmalige KMar-detentieplaatsen
Schiphol heeft in juli 2004 een rapport uitgebracht over het regime,
de huisvesting en organisatie van die KMar-plaatsen. Naar aanleiding
van onder meer dit rapport is in overleg tussen de KMar en de DJI
besloten dat de op het KMar-complex aanwezig gedetineerden werden
overgeplaatst naar het DJI-gedeelte van het detentiecentrum. Het
rapport heeft derhalve geen betrekking op het cellengebouw waar de
brand heeft gewoed.
Wij hopen u met het bovenstaande voor dit moment voldoende te hebben
geïnformeerd. Het is nu van het grootste belang dat de Onderzoeksraad
voor veiligheid de gelegenheid wordt geboden om het onderzoek naar de
brand in het detentiecentrum op een uiterst gedegen en zorgvuldige
wijze uit te voeren.
De inspanningen van het ministerie van Justitie zullen erop zijn
gericht hieraan een maximale bijdrage te leveren, mede teneinde te
voorkomen dat een dergelijke calamiteit zich in de toekomst opnieuw
voor zou kunnen doen.
De Minister van Justitie,
De Minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie,
Bron: Brief aan de Tweede Kamer van de ministers Donner en Verdonk, dd
1 november 2005
Ministerie van Justitie